Bij een stroompanne of brand kan de gewone verlichting plots uitvallen. Net op dat moment moeten aanwezigen snel en veilig de uitgang kunnen vinden. Noodverlichting en veiligheidsverlichting zorgen ervoor dat evacuatiewegen, trappen en uitgangen zichtbaar en bruikbaar blijven wanneer de normale verlichting wegvalt.
Maar wanneer is noodverlichting verplicht in België? En waar moet je ze plaatsen? In deze blog leggen we de belangrijkste aandachtspunten uit.
Wat is noodverlichting?
Noodverlichting is verlichting die bedoeld is om bij het wegvallen van de normale verlichting de veiligheid van aanwezige personen te ondersteunen.
Binnen de Belgische regelgeving wordt onder meer gesproken over veiligheidsverlichting. De Codex over het welzijn op het werk definieert deze als verlichting die bij het uitvallen van de normale kunstmatige verlichting ervoor zorgt dat voorzieningen voor evacuatie herkenbaar en veilig bruikbaar blijven. Ze moet aanwezigen toelaten om evacuatiewegen te herkennen en te bereiken.
Kort gezegd: valt de gewone verlichting uit, dan moet je nog steeds veilig naar buiten kunnen.
Wanneer is noodverlichting verplicht in een bedrijf?
Voor arbeidsplaatsen is de regelgeving duidelijk wat evacuatiewegen betreft. Volgens artikel III.3-11 van de Codex over het welzijn op het werk moeten:
evacuatiewegen, uitgangen en nooduitgangen uitgerust zijn met veiligheidsverlichting en gepaste signalisatie.
Dat betekent dat nood- of veiligheidsverlichting een belangrijk onderdeel vormt van de evacuatievoorzieningen van een onderneming.
De werkgever bepaalt bovendien op basis van een brandrisicoanalyse onder andere het aantal en de ligging van evacuatiewegen, uitgangen en nooduitgangen. De concrete situatie van het gebouw is dus van belang.
Waar moet noodverlichting worden geplaatst?
De exacte uitvoering moet steeds worden bekeken in functie van het gebouw, de risicoanalyse en de toepasselijke regelgeving en normen.
In de praktijk is veiligheidsverlichting vooral relevant op plaatsen die essentieel zijn om veilig te kunnen evacueren, zoals:
- evacuatiewegen en gangen;
- uitgangen en nooduitgangen;
- trappen en niveauverschillen;
- plaatsen waar de vluchtrichting moet worden aangegeven;
- zones waar bij het wegvallen van de gewone verlichting een veiligheidsrisico ontstaat;
- plaatsen waar belangrijke veiligheidsvoorzieningen tijdens een evacuatie herkenbaar moeten blijven.
Een correcte plaatsing is minstens even belangrijk als het aantal armaturen. Een noodverlichtingsarmatuur op een verkeerde positie kan onvoldoende bijdragen aan een veilige evacuatie.
Noodverlichting en pictogrammen: wat is het verschil?
Noodverlichting en evacuatiepictogrammen worden soms met elkaar verward, maar hebben niet dezelfde functie.
Nood- of veiligheidsverlichting zorgt voor voldoende verlichting wanneer de normale verlichting wegvalt. Evacuatiesignalering geeft aan waar een uitgang zich bevindt of welke richting personen moeten volgen.
Beide systemen vullen elkaar dus aan. De Belgische Codex bepaalt voor arbeidsplaatsen dat evacuatiewegen, uitgangen en nooduitgangen zowel over veiligheidsverlichting als gepaste signalisatie moeten beschikken.
Een groen pictogram met een lopend persoon en een pijl helpt bijvoorbeeld om de vluchtrichting aan te geven. De veiligheidsverlichting zorgt ervoor dat deze route ook bij uitval van de normale verlichting veilig kan worden gevolgd.
Moet noodverlichting altijd branden?
Niet noodzakelijk.
Er bestaan verschillende uitvoeringen van noodverlichting. Bij een niet-permanente uitvoering gaat de noodverlichting normaal pas branden wanneer de normale voeding wegvalt. Bij een permanente uitvoering brandt de betreffende verlichting ook tijdens normale omstandigheden.
Welke uitvoering geschikt of vereist is, hangt af van de toepassing, het gebouw en de toepasselijke voorschriften.
Wat met werkplaatsen en risicovolle zones?
De Codex bevat daarnaast een specifieke bepaling voor arbeidsplaatsen waar werknemers bij het uitvallen van de kunstverlichting aan een verhoogd risico worden blootgesteld.
Daar moet verlichting aanwezig zijn die personen in staat stelt om veilig te handelen en, indien nodig, een gepaste afsluitprocedure uit te voeren. Volgens artikel III.1-33 mag de verlichtingssterkte daarvan niet lager zijn dan 10% van de normaal vereiste verlichtingssterkte voor de betreffende taak.
Dit kan bijvoorbeeld relevant zijn in technische of industriële omgevingen waar het onmiddellijk volledig donker worden bijkomende gevaren veroorzaakt.
Is noodverlichting ook verplicht in winkels, horeca en andere gebouwen?
Hier moet een belangrijk onderscheid worden gemaakt.
Voor arbeidsplaatsen gelden de bepalingen uit de Codex over het welzijn op het werk. Voor andere gebouwtypes kunnen daarnaast andere voorschriften gelden, bijvoorbeeld afhankelijk van de bestemming van het gebouw, brandveiligheidsvoorschriften, gewestelijke of lokale regelgeving, de omgevingsvergunning of voorwaarden opgelegd door de brandweer.
Daarom is het niet correct om één algemene regel te geven die voor ieder gebouw in België identiek is.
Bij twijfel is het verstandig om de toepasselijke voorschriften voor het specifieke gebouw te laten controleren.
Hoe weet je hoeveel noodverlichting je nodig hebt?
Het aantal armaturen kan niet betrouwbaar worden bepaald door alleen naar de oppervlakte van een gebouw te kijken.
Onder andere de volgende factoren spelen een rol:
Indeling gebouw → evacuatiewegen → uitgangen → trappen en niveauverschillen → risicozones → vereiste verlichting en signalisatie
Een magazijn van 500 m² kan daardoor een andere oplossing nodig hebben dan een kantoor van dezelfde oppervlakte.
Vergeet controle en onderhoud niet
Een noodverlichtingsarmatuur heeft weinig nut wanneer bij een stroomuitval blijkt dat de batterij niet meer functioneert.
Daarom moeten noodverlichtingsinstallaties correct worden beheerd en onderhouden. Controleer onder andere of armaturen functioneren, de autonome voeding nog voldoende presteert en pictogrammen en evacuatieroutes duidelijk zichtbaar blijven.
De concrete controle- en onderhoudsvereisten hangen af van de installatie en de toepasselijke voorschriften.
Noodverlichting nodig voor je bedrijf?
Een goede noodverlichtingsinstallatie draait niet alleen om het plaatsen van enkele groene armaturen boven deuren. De volledige evacuatieroute moet logisch, herkenbaar en veilig blijven wanneer de normale verlichting uitvalt.
Bij Brandveilig Online vind je noodverlichting en bijhorende veiligheids- en evacuatiepictogrammen voor professionele toepassingen.
Twijfel je welke noodverlichting je nodig hebt? Bekijk ons assortiment of neem contact op voor advies.
Veelgestelde vragen
Is noodverlichting verplicht in ieder bedrijf?
Voor arbeidsplaatsen schrijft de Codex veiligheidsverlichting voor op evacuatiewegen, uitgangen en nooduitgangen. Welke voorzieningen concreet nodig zijn, wordt mede bepaald door de risicoanalyse en de inrichting van de arbeidsplaats.
Moet boven iedere deur noodverlichting hangen?
Niet iedere gewone binnendeur is automatisch een nooduitgang. De plaatsing moet aansluiten bij de evacuatieroutes en de toepasselijke voorschriften.
Is een groen uitgangspictogram hetzelfde als noodverlichting?
Nee. Het pictogram geeft de vluchtrichting of uitgang aan. Veiligheidsverlichting zorgt ervoor dat evacuatievoorzieningen en evacuatiewegen bij uitval van de normale verlichting herkenbaar en bruikbaar blijven.
Is noodverlichting alleen nodig bij brand?
Nee. Ze is ook relevant wanneer de normale kunstmatige verlichting om een andere reden uitvalt, bijvoorbeeld door een stroomonderbreking.
Kan ik zelf bepalen hoeveel armaturen ik nodig heb?
Voor een eenvoudige situatie kun je een eerste inschatting maken, maar voor een correcte uitvoering moeten onder andere evacuatieroutes, gebouwindeling, risico's en toepasselijke voorschriften worden meegenomen.
